शिव ताण्डव स्तोत्रम्
Shiv Tandav Stotram — Lyrics & PDF
शिव के ताण्डव, जटाओं में गंगा और डमरू का वर्णन करने वाला लयबद्ध स्तोत्र। यहाँ समापन सहित 15 श्लोकों वाला प्रचलित पाठ है; कुछ संस्करणों में अतिरिक्त श्लोक मिलते हैं।
Roman पाठ IAST लिप्यंतरण है, अंग्रेज़ी अनुवाद नहीं। ā, ī, ū लंबे स्वर हैं; ś/ṣ का प्रयोग श/ष के लिए है।
जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम् । डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥१॥
जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि । धगद्धगद्धगज्जलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥२॥
धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुर स्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे । कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि क्वचिद्दिगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥३॥
जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे । मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि ॥४॥
सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखर प्रसूनधूलिधोरणी विधूसराङ्घ्रिपीठभूः । भुजङ्गराजमालया निबद्धजाटजूटकः श्रियै चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः ॥५॥
ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभा निपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम् । सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं महाकपालिसम्पदेशिरोजटालमस्तु नः ॥६॥
करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वलद् धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके । धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रक प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम ॥७॥
नवीनमेघमण्डली निरुद्धदुर्धरस्फुरत् कुहूनिशीथिनीतमः प्रबन्धबद्धकन्धरः । निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरंधरः ॥८॥
प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभा वलम्बिकण्ठकन्दलीरुचिप्रबद्धकन्धरम् । स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं गजच्छिदान्धकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥९॥
अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरी रसप्रवाहमाधुरीविजृम्भणामधुव्रतम् । स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं गजान्तकान्धकान्तकं तमन्तकान्तकं भजे ॥१०॥
जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वसद् विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट् । धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गल ध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥११॥
दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर् गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः । तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः समप्रवृत्तिकः कदा सदाशिवं भजाम्यहम् ॥१२॥
कदा निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन् विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमञ्जलिं वहन् । विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः शिवेति मन्त्रमुच्चरन्कदा सुखी भवाम्यहम् ॥१३॥
इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं पठन्स्मरन्ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेतिसंततम् । हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥१४॥
पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे । तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥१५॥
jaṭāṭavīgalajjalapravāhapāvitasthale gale'valambya lambitāṃ bhujaṅgatuṅgamālikām | ḍamaḍḍamaḍḍamaḍḍamanninādavaḍḍamarvayaṃ cakāra caṇḍatāṇḍavaṃ tanotu naḥ śivaḥ śivam ||1||
jaṭākaṭāhasambhramabhramannilimpanirjharī vilolavīcivallarīvirājamānamūrdhani | dhagaddhagaddhagajjalallalāṭapaṭṭapāvake kiśoracandraśekhare ratiḥ pratikṣaṇaṃ mama ||2||
dharādharendranandinīvilāsabandhubandhura sphuraddigantasantatipramodamānamānase | kṛpākaṭākṣadhoraṇīniruddhadurdharāpadi kvaciddigambare mano vinodametu vastuni ||3||
jaṭābhujaṅgapiṅgalasphuratphaṇāmaṇiprabhā kadambakuṅkumadravapraliptadigvadhūmukhe | madāndhasindhurasphurattvaguttarīyamedure mano vinodamadbhutaṃ bibhartu bhūtabhartari ||4||
sahasralocanaprabhṛtyaśeṣalekhaśekhara prasūnadhūlidhoraṇī vidhūsarāṅghripīṭhabhūḥ | bhujaṅgarājamālayā nibaddhajāṭajūṭakaḥ śriyai cirāya jāyatāṃ cakorabandhuśekharaḥ ||5||
lalāṭacatvarajvaladdhanañjayasphuliṅgabhā nipītapañcasāyakaṃ namannilimpanāyakam | sudhāmayūkhalekhayā virājamānaśekharaṃ mahākapālisampadeśirojaṭālamastu naḥ ||6||
karālabhālapaṭṭikādhagaddhagaddhagajjvalad dhanañjayāhutīkṛtapracaṇḍapañcasāyake | dharādharendranandinīkucāgracitrapatraka prakalpanaikaśilpini trilocane ratirmama ||7||
navīnameghamaṇḍalī niruddhadurdharasphurat kuhūniśīthinītamaḥ prabandhabaddhakandharaḥ | nilimpanirjharīdharastanotu kṛttisindhuraḥ kalānidhānabandhuraḥ śriyaṃ jagaddhuraṃdharaḥ ||8||
praphullanīlapaṅkajaprapañcakālimaprabhā valambikaṇṭhakandalīruciprabaddhakandharam | smaracchidaṃ puracchidaṃ bhavacchidaṃ makhacchidaṃ gajacchidāndhakacchidaṃ tamantakacchidaṃ bhaje ||9||
akharvasarvamaṅgalākalākadambamañjarī rasapravāhamādhurīvijṛmbhaṇāmadhuvratam | smarāntakaṃ purāntakaṃ bhavāntakaṃ makhāntakaṃ gajāntakāndhakāntakaṃ tamantakāntakaṃ bhaje ||10||
jayatvadabhravibhramabhramadbhujaṅgamaśvasad vinirgamatkramasphuratkarālabhālahavyavāṭ | dhimiddhimiddhimidhvananmṛdaṅgatuṅgamaṅgala dhvanikramapravartitapracaṇḍatāṇḍavaḥ śivaḥ ||11||
dṛṣadvicitratalpayorbhujaṅgamauktikasrajor gariṣṭharatnaloṣṭhayoḥ suhṛdvipakṣapakṣayoḥ | tṛṇāravindacakṣuṣoḥ prajāmahīmahendrayoḥ samapravṛttikaḥ kadā sadāśivaṃ bhajāmyaham ||12||
kadā nilimpanirjharīnikuñjakoṭare vasan vimuktadurmatiḥ sadā śiraḥsthamañjaliṃ vahan | vimuktalolalocano lalāmabhālalagnakaḥ śiveti mantramuccarankadā sukhī bhavāmyaham ||13||
imaṃ hi nityamevamuktamuttamottamaṃ stavaṃ paṭhansmaranbruvannaro viśuddhimetisaṃtatam | hare gurau subhaktimāśu yāti nānyathā gatiṃ vimohanaṃ hi dehināṃ suśaṅkarasya cintanam ||14||
pūjāvasānasamaye daśavaktragītaṃ yaḥ śambhupūjanaparaṃ paṭhati pradoṣe | tasya sthirāṃ rathagajendraturaṅgayuktāṃ lakṣmīṃ sadaiva sumukhīṃ pradadāti śambhuḥ ||15||
परंपरागत रूप से रावण से संबद्ध संस्कृत स्तोत्र।
पाठ संदर्भ / Text reference
पारंपरिक पाठ का स्वतंत्र टंकण। वर्तनी और पाठांतर संभव हैं। जहाँ फलश्रुति है, वह मूल भक्ति-पाठ का भाग है।
पाठ नीति पढ़ेंपाठ से जुड़े प्रश्न
शिव ताण्डव स्तोत्रम् की PDF कैसे डाउनलोड करें?
ऊपर PDF डाउनलोड बटन चुनें। देवनागरी या Roman चुनने पर उसी लिपि की PDF मिलेगी।
क्या Roman पाठ अंग्रेज़ी अनुवाद है?
नहीं। यह IAST पद्धति में अक्षरों का लिप्यंतरण है, अर्थ का अनुवाद नहीं। हिंदी पदों में बोलचाल के उच्चारण और लिखित लिप्यंतरण में अंतर हो सकता है।
दूसरी पुस्तक में कुछ शब्द अलग क्यों हैं?
पारंपरिक पाठों में वर्तनी और मौखिक परंपरा के पाठांतर मिलते हैं। यहाँ स्रोत-परंपरा दी गई है; इसे किसी विशेष गायक की रिकॉर्डिंग का हूबहू प्रतिलेख न मानें।
